فرهنگ واژگان ذن

 

 

1)        ايچی نن ، Ichinen ( ژاپنی ) : فكر يا حادثه ذهنی كه وقتی عارض می شود می گويند ذهن دچار آشفتگی شده است . فكری كه متعاقب آن است از دوگانگی ، درست و نادرست ، بد و خوب آگاهی می يابد . ذهنی كه بتواند به حالت بی – ذهنی اوليه بازگردد ، قبل از اينكه اين تشتت در آن ايجاد گرديده باشد ، از اظطراب ، ترس و آرزو که همگی ناشی از فکر است آزاد می شود  .

2)        ايسشو ،  Issho ( ژاپنی ) : يك حالت احترام آميز دست . در اين وضعيت دست چپ مشت شده و دست راست بر روی آن قرار ميگيرد و مجموعه دستها در جلوی قفسه سينه مستقر می شوند . اين حالت ، شاشو (Shashu ) نيز ناميده می شود و در حالت ايستاده و يا در حالت راه رفتن مشهود است. در مكتب رين زايی دست چپ بر روی دست راست قرار ميگيرد .

3)         بوديدارما ، Bodhidharma ( سانسكريت ) ، Darama (ژاپنی ) : اولين پايه گذار و استاد ذن در چين و بيست و هشتمين بودا از سلسله جانشينان گوتمه بودا . وی حدود سال 440 ميلادی در هند زاده شد و حدود سال 520 ميلادی به جنوب چين عزيمت كرده و در ساليان بعد ، مكتب ذن را در چين و در معبد شائولين پايه گذاری كرد.

4)        بيوجوشين ، Byojoshin ( ژاپنی ) : روح يا فكر هموار و پايا ( راه ميانه – راه بيداری )

5)        تن ، Tan ( ژاپنی ) : سكويی كه افراد در تالار ذن بر روی آن می نشيند و در حدود هفتاد سانتی متر از كف اتاق ارتفاع دارد . به زير انداز های حصيری ژاپنی كه در اتاق ها استفاده می شود نیز تن می گويند .

6)         تی شو ، Teisho ( ژاپنی ) ارائه جان كلام در آموزش .  

7)          جوشوكو ، Jushoku ( ژاپنی ) : راهب كل معبد ذن و همچنين رييس معبد كوچك نيز هست .

8)         جی کی جیتسو ، Jikijitsu ( ژاپنی ) : رهبر ذاذن در ذندوی صومعه ذن رينزايی . او مسئول اجرای آيين مراقبه در ذندوست . قرائت سوترا ، نواختن زنگ و رهبری مراسم بر عهده اوست . بعد از روشی ( استاد ) مهمترين مقام دير به شمار می رود .

9)  جی كی شی –  نين شين ، Jikishi – ninshin (  ژاپنی ) : اشاره مستقيم به روح انسانی .

10)    چانويو ، Cha–no-yu ( ژاپنی ) : مراسم چای ژاپنی ، تشريفات درست كردن و نوشيدن چای با حال و هوايی كه ساتوری را نشانه گرفته باشد . هنر آيين چای نوشی توسط استادان ذن ای چون ای سايی
( 1141- 1215 ) دای ئو ( 1236- 1308 ) ، ايكيوو ( 1391- 1481 ) ، شوكو ( 1422- 1502 ) ، جوئو ( 1504- 1555 ) شكل گرفته و تكامل يافت تا به مراسم امروزين آن تبديل شد . چهار ركن اين مراسم عبارت است از : هماهنگی ، احترام ، پاكی و آسودگی .

11)    چوكای ، Chukai ( ژاپنی ) : صدای يك زنگ به نشانه پايان مراقبه در مراقبه های گروهی در ذندو .

12)   دارما ، Darma ( سانسكريت ) ، Dhamma ( پالی ) ، Ho ( ژاپنی ) : آموزه ها و قوانين بودا .

13)   دوجو ، Dojo ( ژاپنی ) : هر مكانی كه در آن تعليمی صورت پذيرد . عموماَ به معنای صومعه بودايی . امروزه به مراكز آموزش هنرهای رزمی ژاپنی نيز گفته می شود .

14)   دوگن ، Dogan  ( ژاپنی ) : پايه گذار مكتب ذن سوتو . دوگن ( 1253- 1200 ) از بزرگترين اساتيد و نوابغ ذن محسوب می شود . وی مكتب سوتو ذن را بر اساس سه اصل پايه گذاری كرد : 1- مراقبه اينجا واكنون ، 2- ديگری من نيست و من ديگری نيستم و 3- شيكان تازا : فقط نشستن .  از تأليفات مشهور وی كتابی ست تحت عنوان شوبوگنزو يا گنجينه چشم حكمت حقيقی .

15)   ذاذن ، Zazen ( ژاپنی ) : نشستن ذن . ذا به معنای نشستن . عملی ترين و مهم ترين بخش طريقت ذن كه همانا مراقبه نشسته در حالت كه كافوزا ( Kekkafuza) است .

16)   ذافو ، Zafu ( ژاپنی ) : بالشتکی گرد و مدور كه به عنوان تكيه گاه در جريان ذاذن در زير نشيمنگاه قرار می گيرد .

17)   ذان شين ، Zanshin ( ژاپنی ) : نگريستن بدون توجه كردن و دقيق شدن .

18)   ذانيكو ، Zaniku ( ژاپنی ) : لحافچه مستطيل شكلی كه به عنوان زير انداز در جريان ذاذن از آن استفاده می شود و ذافو بر روی آن قرار می گيرد .

19)   ذن ، Zen ( ژاپنی ) : واژه ايست معادل چن ( Chan  ) در چينی كه آن نيز از كلمه  ديانا ( Dhyana  ) در سانسكريت به معنای مراقبه و مد يتيشن گرفته شده . مراقبه بی موضوع .

20)   ذن جی ، Zen – ji ( ژاپنی ) : استاد ذن . عنوان معلمان ذن .

21)   ذندو ، Zendo  ( ژاپنی ) : تالار و محل مخصوص ذاذن . برای اولين بار در قرن     هشتم ميلادی ، فردی به نام هياكو  ( Hyako  ) اولين ذندو رسمی را تاسيس كرد .

22)   راكو سو ، Rakusu ( ژاپنی ) : ردای ( كسای ) بسيار ساده رهروان ، متشكل از پنج تكه پارچه .

23)   روشی ، Roshi ( ژاپنی ) : در لغت به معنای استاد پير و نامی است كه به استادان  ذن گفته می شود . روشی ها بر دروس عملی ذن در معابد نظارت دارند .

24)   رين زايی ، Rinzai ( ژاپنی ) :  از مكاتب بزرگ ذن محسوب می شود . در سال 1190 ميلادی در ژاپن تاسيس شد . در اين مكتب از كوآن و موندو استفاده می شود . اين مكتب بر ناگهانی بودن بيداری يا ساتوری معتقد است .

25)    زوئيسوكوكان ، Zuisokukan ( ژاپنی ) : توجه به تنفس در مراقبه  .

26)   ساتوری ، Satori (ژاپنی ) ، Wu (چينی ) ، Buddhi ( سانسكريت ) : در مكتب ذن به معنای بيداری وگذر از توهمات ذهن است . در مكتب رينزايی برای رسيدن به ساتوری از كوآن يا معمای بی پاسخ ممد می جويند . مكتب سوتو بر تدريجی بودن ساتوری استوار است .

27)   سامو ، Samu ( ژاپنی ) : كلمات و جملات دستنويسی شده در ذندوها  و ديرهای ذن  .

28)   سان ذن ، San-Zen  ( ژاپنی ) : گفتگوی سريع بين روشی يا استاد ذن  رين زايی با راهب يا شخصی از مردمان عادی كه تحت تعليم ذن است . موضوع اين گفتگو معمولاَ يك كوآن است كه از آن پس نوآموز بايد روی آن كار كند . مصاحبه ممكن است چند ثانيه يا چند دقيقه بيشتر طول نكشد وگاهی امكان دارد هر روز يا چند بار در روز تكرار شود .  سان ذن قلب تعاليم ذن رين زايی است .

29)   سشين ، Sosshin  ( ژاپنی ) : يك دوره فشرده ذاذن گروهی در ديرهای ذن . اين دوره ممكن است از سه تا هفت روز ادامه یابد . رهروان در این دوره فشرده از ساعت چهار يا پنج صبح تا نه شب به ذاذن می پردازند ، در كنار ذاذن آموزه های ديگر نيز از سوی روشی ها ارائه می شود .

30)   سوترا ، Sutra  ( سانسكريت ) ، Sutta ( پالی ) : نوشته های  مذهبی . متون مقدس آيينی .

31)   سوتو  ، Soto ( ژاپنی ) : مكتب سوتو ذن توسط دوگن ذنجی ( 1253 – 1200 ) در ژاپن پايه گذاری شد . مهمترين اصل اين طريقت ذاذن عملی ست . در آن كمتر كوآن مشهود است و بر ذاذن عملی تأكيد فراوانی می شود . اين مكتب بر تدريجی بودن ساتوری يا بيداری معتقد بوده  و ذاذن را مسير اين روند تدريجی می داند .

32)   سوسوكوكان ، Suso kukan ( ژاپنی ) : شمارش تنفس ها در مراقبه .

33) سوكون – توشو ، Sokkon – tosho  ( ژاپنی ) : اينجا و اكنون . ( يكی از سه اصل بسيار مشهور و ارزشمند دوگن ذنجی ، پايه گذار مكتب سوتو ذن . )

34)   سی زا ،  Seiza  ( ژاپنی  ) : وضعيت رسمی نشستن بر روی زمین روی ساق پاها  .

35)  شاشو ، Shasho ( ژاپنی )  : رجوع شود به ايسشو ، Issho .

36)  شيكان تازا ، Shikantaza  ( ژاپنی ) :  فقط نشستن ، ذاذن مداوم ، نشستن اصولی ذاذن بر طبق اصول طريقت ، ذن ناب ، ذن اصيل . ( يكی از سه اصل بسيار مشهور و ارزشمند دوگن ذنجی ، پايه گذار مكتب سوتو ذن . )

37)  فوريو مونجی ، Furyumonji ( ژاپنی ) : عدم اميد و دلبستگی به بيداری توسط سوترا ها و نوشته ها ، عدم راهبری متون به بيداری مطلق .

38)  كاكوسوكو ، Kakusoku ( ژاپنی ) : آگاهی . حالت فرد در شرايط ذاذن  كه با عدم تمركز به روی موضوع  خاص يا عدم كنترل فكر و با نفسهای آرام همراه است .

39)  كای جو ، Kaijo ( ژاپنی ) : صدای زنگ پايان مراقبه .

40)  كسا ، Kesa ( ژاپنی )  : Kasaya ( سانسكريت ) ، Kasaya يا Kasava ( پالی ) : خرقه يا ردای راهبان  .

41)  كن شو ، Kensho ( ژاپنی ) : درون بينی خود كه هدف غايی آيين ذن و اولين تجربه ساتوری است .

42)  كن شو – جوبوتسو  ، Kensho jobutsu ( ژاپنی ) : ديدن طبيعت  مطلق و حركت به سوی بيداری  .

43)  كوآن ، Koan ( ژاپنی ) : كلمه ، عبارت و يا سوالی كه مفهوم و پاسخ منطقی ندارد و بیشتر در طريقت رين زايی ذن مشهود است . كوآن در راستای شكستن ساختار ذهنی رهروان از سوی استاد مطرح  می شود و رهرو را به فراسوی تفكر رهنمون می سازد .

44)  كورومو ، Koromo ( ژاپنی ) : ردايی مشكی رنگ كه راهبان ذن بر روی كسا بر تن می كنند .

45)  كه كافوزا ، Kekkafuza ( ژاپنی ) ، Paryanka  ( سانسكريت ) : حالت درست وكامل نشستن در ذن . در اين حالت ابتدا پای راست روی ران پای چپ قرار می گيرد  و سپس پای چپ را برروی ران پای راست می گذارند . در اين حالت نشيمنگاه برروی ذافو قرار دارد و به همراه  زانوهای مستقر شده بر روی ذانيكو ،  برای بدن  وضيعتی همانند يك سه پايه مستحكم ايجاد می شود . ترتيب قرار گرفتن پاها می توانند عكس ترتيب فوق باشد . اگر تنها پای چپ بر روی ران راست قرار گيرد به اين حالت نيمه لوتوس يا هانكافوزا
( Hankafuza ) گفته می شود .

46)  كی ساكو يا كيو ساكو ، Keisaku يا Kyosaku ( ژاپنی ) : چوبدستی خط كش مانندی ست كه در مراسم ذاذن توسط مسول و سرپرست مراقبه استفاده شده و وی با آن ضربه ای را بر روی شانه فرد مراقبه كننده ( عموماَ بر روی شانه راست ) وارد می آورد . اين ضربه علاوه بر جلوگيری از خواب آلودگی رهرو ، عظلاتی را كه بر اثر نشستن مداوم منقبض شده است ، نرم می كند . ضربه كی ساكو ، استرس ، خواب آلودگی و عدم توجه را مورد هدف قرار می دهد .

47)  كين هين ، Kinhin ( ژاپنی ) : نوعی راه رفتن بسيار كند و آرام كه در فاصله دو دوره ذاذن انجام می گيرد .

48)  كيوگی – بيستودن ، Kyoge-betsuden ( ژاپنی ) : انتقال خارج از نوشته . درك ماورای دانش تصوری  .

49)  گاسشو ، Gassho ( ژاپنی ) ، Anjali (سانسكريت ) :  يك حالت احترام آميز با چسباندن دو دست به هم و قرار دادن آنها بر روی سينه .

50)  گوروكو ، Goroku ( ژاپنی ) : اظهارا ت معما گونه استادان ذن به شاگردانشان ، كه اغلب گردآوری می شود تا مورد استفاده  نسلهای آينده نيز قرار گيرد .

51)  گين مای ، Genmai ( ژاپنی ) : سوپ برنج كه گاهی انواعی از سبزيجات هم به آن اضافه می شود . يك غذای بسيار رايج در رژيم غذايی سالكان طريقت ذن.

52)  ماكيو ، Makyo  ( ژاپنی ) : قلمرو شیطان ، خیال ، پرواز در عالم خواب ، رویا پردازی

53)      موشین ، Mushin   ( ژاپنی ) : عدم تفکر زائد ، عدم جعل فکری .

54)      مون جین ، Monjin   ( ژاپنی ) : درود ، تعظیم کردن با حالت گاسشو .

55)    نیروانا ، Nirvana   ( سانسکریت ) ، Nibbana   ( پالی ) ، Nihan  ( ژاپنی ) : مقصد نهایی رهروان ، بهشت بوداییان ، محلی که بودایان یا بیدارشدگان پس از مرگ جسمانی به آن وارد می شوند ، تهیای مطلق ، آگاهی مطلق .

56)  هارا ، Hara  ( ژاپنی ) : مرکز ثقل بدن ، مرکز انرژی حیاتی بدن ، محلی در پایین ناف ، نقطه زندگی ، تنفس اصولی با این ناحیه صورت میگیرد .

57)  هانکافوزا ، Hankafuza ( ژاپنی ) : حالت نشستن نیمه لوتوس در ذن ، در این وضعیت تنها پای چپ بر روی ران پای راست قرار میگیرد . اگر هر دو پا بر روی یکدیگر قرار بگیرند ، حالت لوتوس کامل یا که کافوزا ( Kekkafuza ) ایجاد می شود که حالت اصلی ذاذن است .

58)  هوسو ، Houssu  ( ژاپنی ) : عصای کوتاهی ست که استادان ذن با خود حمل می کردند . این عصا ها در اصل برای راندن مگس به کار برده شده و به انتهای آنها منگوله هایی از موی دم اسب آویخته می شد . ولی بعدها به صورت وسیله ای در اجرای مراسم مذهبی مورد استفاده قرار گرفت و یه یک نماد تبدیل شد .

59)    هوکای جوئین ، Hokai-join   ( ژاپنی ) : وضعیت دستها در حالت ذاذن . در این حالت دست راست در زیر قرارگرفته و دست چپ روی آن قرار می گیرد و نوک شست ها در راستای افق یکدیگر را لمس می کنند .

60)  هوندو ، Hondo  ( ژاپنی ) : تالار اصلی که معمولا در بنای جداگانه در صومعه های ژاپنی احداث و اصولا برای سخنرانی و صرف غذا به کار برده می شود .

61)      هیشی ریو ، Hishiryo   ( ژاپنی ) : تفکر بدون فکر کردن ، آگاهی متعالی در ورای هرگونه تفکر و تعقل .